Автордың тоны мен ұстанымы: ол шын мәнінде не ойлайды
Автордың көзқарасын — мақұлдау, күмән, сақтық, менсінбеушілік — тек сөз таңдауы арқылы қалай анықтауға болады.
C1 деңгейінде мәтінді түсіну дегеніміз — ондағы автордың ұстанымын түсіну дегенді білдіреді. Екі мақала бірдей фактілерді хабарлай отырып, тек сөз таңдауының арқасында қарама-қарсы әсер қалдыруы мүмкін.
Ұстаным ұсақ-түйектен құралады
The government's reforms have transformed the sector.
The government's reforms have allegedly transformed the sector.
The government's reforms have done little to transform the sector.
Тақырып біреу, ұстаным үшеу: мақұлдаушы, күмәнді, сыни. Басқа ештеңе өзгерген жоқ.
Күмән лексикасы
Авторлар «мен келіспеймін» демей-ақ, күмәнін сездіреді:
- Жұмсарту: apparently, seemingly, ostensibly, purportedly, so-called
- Қашықтау: what the report calls a "breakthrough", the supposed benefits
- Сенімсіздік тырнақшасы: the "reforms" — тырнақшаның өзі-ақ күмәнді білдіреді
Автор тырнақшаға алудың қажеті жоқ сөзді тырнақшаға алса, ол сол сөзді теріске шығарып тұр.
Қолдау лексикасы
- Күшейту: undoubtedly, clearly, rightly, compellingly
- Оң таныстыру: acknowledged, demonstrated, established (claimed, asserted сөздерімен салыстырыңыз)
Мына жұптарға назар аударыңыз: demonstrated пен claimed бір әрекетті сипаттайды, бірақ бірі қолдайды, екіншісі күмән тудырады.
Бұл кімнің ұстанымы?
C1 деңгейіндегі ең жиі кездесетін қате — автордың атына бөтен пікірді жазып қою. Рамкаға назар аударыңыз:
Critics have argued that the scheme is unaffordable.
Бұл — сыншылардың ұстанымы, автордың емес. Автордың келісетін-келіспейтіні одан кейін не айтылғанынан анықталады: and they are right қолдайды, but the figures suggest otherwise теріске шығарады, ал түсініктеменің болмауы мәселені әдейі ашық қалдырады.
Мұқият журналистикада және ғылыми мәтінде баяндалған пікірлердің көбі басқа біреуге тиесілі болады. Автордың өз ұстанымы бір рет қана көрінуі мүмкін, әрі көбіне тек соңғы абзацта ғана.
Сақтық пен сенімділік
Академиялық және іскери ағылшын тілі жиі мақұлдауды емес, сенімділік дәрежесін білдіреді:
The data suggest a possible link. (сақтықпен)
The data indicate a clear link. (сенімді түрде)
The data prove a link. (өте күшті — әрі мұқият жазуда сирек кездеседі)
Үнемі жұмсартатын автор міндетті түрде күмәнді емес: мүмкін, ол жай ғана қатаң. «Деректерге сенімді емес» дегенді «тақырыпты мақұлдамайды» дегеннен ажыратыңыз.
Тон жанрға байланысты
Бір ұстаным не оқып отырғаныңызға байланысты әртүрлі жеткізіледі:
| Жанр | Мақұлдамау қалай көрінеді |
|---|---|
| ғылыми мақала | the evidence for this remains limited |
| жаңалықтар репортажы | сыншыларға телінген, тікелей айтылмайды |
| редакциялық баған | тікелей айтылады — жанрдың мәні дәл осында |
| рецензия | ирония, кемсіту, солғын мақтау |
| корпоративтік есеп | үнсіздік — нашар тоқсан туралы жай жазылмайды |
Академиялық жұмсартуды немқұрайлылық деп, ал баған тілінің тіктігін біржақтылық деп қабылдау — бір жанрдың нормаларын екіншісіне қолдану дегенді білдіреді.
Жазбадағы ирония
Дауыссыз жазбада ирония сәйкессіздікке — регистр мен пәннің арасындағы немесе мақтау мен фактілердің арасындағы алшақтыққа — сүйенеді:
The rollout was a triumph of planning: three delays, two resignations and a helpline nobody answered.
Triumph сөзіне қос нүктеден кейін тұрған бәрі қайшы келеді. Сигналдар: одан кейін жойқын нақтылық ілескен әсірелеген мақтау, ешбір анық нәрсе жоқ жерде тұрған of course, әрі сәтсіздіктің қасында тұрған needless to say немесе predictably сияқты тіркестер.
Тәсіл ретіндегі жеңілдік
While the initiative is undeniably well-intentioned, its implementation has been chaotic.
Бірінші жартысы оң көрінеді, бірақ сынның күштірек шығуы үшін ғана бар. While, admittedly, to be sure, granted сөздерін көргенде, автордың нағыз пікірін екінші жартысынан күтіңіз.
Жаттығу
The company's much-publicised sustainability drive has, by its own account, reduced emissions substantially. Independent verification, however, remains outstanding.
Ұстаным: күмәнді. Үш сигнал бар — much-publicised (PR-ге меңзеу), by its own account (мәлімдемеден қашықтау) және verification remains outstanding (дәлел әзірге жоқ).
Тағы біреу
Supporters of the scheme point to the 12% fall in journey times. That figure, drawn from the operator's own modelling rather than measurement, has yet to be independently tested — a detail that has attracted remarkably little attention.
Автор ешбір жерде цифр дұрыс емес деп айтпайды. Бірақ supporters point to оны басқаларға телиді, the operator's own modelling rather than measurement оны әлсіретеді, has yet to be tested оны күмәнде қалдырады, ал remarkably little attention үнсіздіктің кездейсоқ емес екенін меңзейді.
Ұстаным жарияланбайды, құралады. Бір жұмсарту ешнәрсені білдірмейді; бүкіл бетті алған жұмсартулар өте көп нәрсені білдіреді. Автордың сырын үлгі ашады: қандай мәлімдемелер күшейтіледі, қайсылары басқаларға теленеді, қайсысы үнсіз ескертіледі. Осы үлгіні іздеп оқу — бөлек дағды, әрі дәл соны C1 деңгейінің сұрақтары тексереді.
Өзіңізді тексеріңіз
Төмендегі тестте автор не ойлайтыны сұралады, мәтін не хабарлайтыны емес.