Бір тақырып бойынша екі мәтінді салыстыру
Ағылшын тіліндегі екі дереккөзді қатар қалай оқу керек: қайда келіседі, қайда қайшы келеді және неге.
Емтихандар, зерттеулер және жұмыс бір нәрсені сұрайды: міне, бір оқиға туралы екі әңгіме — сіз бұл туралы не ойлайсыз? Бұл — әр мәтінді жеке-жеке түсінуге сыймайтын, бөлек дағды.
Үш қабатқа бөліңіз
Әр мәтін туралы өзіңізден сұраңыз:
- Ол қандай фактілерді келтіреді?
- Қандай ұстанымда тұр?
- Не туралы үндемейді?
Үшіншісі әдетте ең көрсеткіш болады, әрі оны байқамай қалу да ең оңай.
Әрқайсысын кім жазғанын сұраңыз
Мазмұнды салыстырмас бұрын, дереккөздерді салыстырыңыз. Екі мәтін арасындағы алшақтық көбіне оларды кім жазғанымен толық түсіндіріледі:
| Сұрақ | Неге бұл маңызды |
|---|---|
| Бастапқы дереккөз бе, әлде қайталама ма? | куәгердің айғағы ма, әлде қайта баяндау ма |
| Бұл нұсқа кімге тиімді? | компанияның өз қауіпсіздігі туралы өзінің есебі |
| Қашан жазылған? | ыстық ізімен бе, әлде бес жылдан кейін бе |
| Кімге арналған? | мамандандырылған журнал ма, әлде жаппай газет пе |
Баспасөз релизі мен тәуелсіз тергеу арасындағы алшақтық — жұмбақ емес, күтілетін нәтиже.
Мәтіндер немен ерекшеленуі мүмкін
Фактілер бір, екпін басқа.
A мәтіні: Unemployment fell to 6%, though 400,000 remain out of work.
B мәтіні: 400,000 remain out of work, though unemployment fell to 6%.
Фактілер бірдей. Бірақ though сөзінен кейінгі бөлік әрқашан маңыздылығы төмендетіліп беріледі — сондықтан A оптимистік естіледі, ал B олай емес.
Фактілер бір, рамка сөздер басқа.
A: The government invested £2bn in the scheme.
B: The government spent £2bn on the scheme.
Invested сөзі кірістің болатынын меңзейді. Spent сөзі олай емес.
Фактілер басқа. Бірі «300 адам» деп жазады, екіншісі — «1000». Онда кім қашан санады деп сұраңыз: ұйымдастырушылар мен полиция үнемі әртүрлі сандар береді.
Қамту көлемі басқа. Бір мәтін бір айды алады, екіншісі — бес жылды. Сызықты қайдан жүргізуге байланысты үрдіс керісінше өзгеруі мүмкін.
Сандар сәйкес келмегенде
Сандардағы алшақтықтың әдетте жалықтырарлық қарапайым түсіндірмесі бар, және кімдер де кімдер өтірік айтып тұр деп шешпес бұрын, соны іздеген жөн:
- Анықтамалар басқа. «Жұмыссыздыққа» жұмыс іздемейтіндер кіруі немесе кірмеуі мүмкін.
- Кезеңдер басқа. Бір көрсеткіш айлық, екіншісі жылдық.
- Жиынтықтар басқа. Қала, аймақ, ел.
- Алдын ала және түпкілікті. Алғашқы сандар кейін қайта қаралады, көбіне төмен қарай.
- Өлшем бірліктер басқа. Абсолютті мәндер жан басына шаққандағы көрсеткішке қарсы.
Егер осылардың бірде-бірі айырмашылықты түсіндірмесе — міне, сонда алдыңызда сөз қозғауға тұрарлық нағыз қайшылық тұр.
Кесте тапсырманы жеңілдетеді
Екі және одан да көп мәтін үшін ең жылдам тәсіл — жазба емес, кесте:
| A мәтіні | B мәтіні | |
|---|---|---|
| негізгі тезис | эксперимент сәтті өтті | нәтиже дәлелденбеген |
| дәлелдер | қызметкерлердің пікірлері | маусымдық деректер |
| не туралы үндемейді | маусым туралы | қызметкерлердің пікірі туралы |
| ұстаным | оң | сақ |
Төрт жолды толтыру — екі минут, әрі бұл салыстыру туралы кез келген дерлік сұраққа жауап береді.
Салыстырудың өзіне арналған тіл
- Келісім: Both texts…, Like Text A, Text B…, Similarly…
- Алшақтық: Whereas A argues…, B maintains…, In contrast…, A goes further, claiming…
- Ішінара: While both accept X, they differ on Y.
- Алшақтықты түсіндіру: This difference may reflect…, A is writing for…, whereas B…
Дәл соңғы жол айырмашылықтар тізімін нағыз салыстыруға айналдырады — және дәл осы үшін балл қояды.
Мысалды талдау
A: The trial reduced waiting times by a third. Staff described the new system as a clear improvement.
B: Waiting times fell during the trial, though the period coincided with a seasonal drop in demand. Staff were not surveyed independently.
Олар факт жөнінде келіседі (күту уақыты қысқарды). Себеп жөнінде алшақтайды (жүйе ме, әлде маусым ба) және дәлелдің сапасы жөнінде алшақтайды (қызметкерлерді кім сауалнамадан өткізді). Сонымен қатар екеуі де жалған айтпайды.
Тағы бір жұп
A: More than 8,000 people have signed the petition, showing the strength of local feeling.
B: The petition, which is open to signatories worldwide, has attracted around 8,000 names — roughly 2% of the town's population.
Екі мәтіндегі сан бірдей. A оны үлкен әрі жергілікті ретінде көрсетеді; B оның міндетті түрде жергілікті емес екенін және пропорцияда үлкен емес екенін көрсетеді. Дау толығымен бұл сан нені білдіреді дегенге қатысты, ол қандай сан екеніне емес.
Екі мәтіннің алшақтығы — бұл ақпарат, жеңімпазды таңдау тапсырмасы емес. Инстинкт кім дұрыс екенін шешіп, екіншісін тастауды ұсынады. Бірақ көбіне ешкім де қате емес: олар сәл басқаша сұрақтарға жауап беріп жатыр немесе әртүрлі оқырманға арналып жазылған. Жеңімпазды тағайындағаннан гөрі, олар нақты неде алшақтайтынын айта білу пайдалырақ.
Өзіңізді тексеріңіз
Төмендегі тестте — жұпталған үзінділер. Екіншісі нені қосатынын немесе нені айтпай кеткенін қараңыз.