Vèb modal yo : can, should, must ak have to
Ki jan pou eksprime kapasite, pèmisyon, konsèy ak obligasyon an angle — ak ki jan must ak have to diferan.
Vèb modal yo — can, could, may, might, should, must — eksprime sa ki posib, nesesè, pèmèt oswa swetab, e yo tout gen menm gramè. Distenksyon moun plis konfonn : must se pwòp otorite moun k ap pale a, have to se yon règ ekstèn oswa yon sikonstans (I have to wear a uniform at work.) ; mustn't vle di « entèdi », don't have to vle di « pa obligatwa ». Yo koresponn apeprè ak kapab, dwe ak fòk an kreyòl, men koresponn lan pa egzat, sitou pou negasyon an.
Gramè jeneral
Tout vèb modal fonksyone menm jan :
- Yo pa janm pran -s nan twazyèm moun : She can swim. (pa janm « cans »)
- Yo swiv ak fòm debaz vèb la, san to : You should go. (pa janm « should to go »)
- Negasyon ak kesyon pa bezwen do : Can you help? / I can't come.
Sèl eksepsyon an se have to, ki konpòte l tankou yon vèb òdinè : She has to go. Does she have to go?
Kapasite : can / could
- I can speak three languages. (prezan)
- I could swim when I was five. (kapasite nan tan pase)
Kreyòl la di « Mwen konn naje » ak konn (konnen kijan), men an angle ou di I can swim ; ou pa sèvi ak know pou yon kapasite : ❌ I know swim.
Pou yon reyisit presi e ponktyèl nan tan pase, ou bezwen was/were able to oswa managed to :
- ❌ The exam was hard but I could pass.
- ✅ The exam was hard but I was able to pass.
Could dekri kapasite an jeneral ; yon ka presi ki reyisi vre mande yon lòt fòm.
Pèmisyon : can / may
- Can I borrow your pen? (komen, chak jou)
- May I borrow your pen? (fòmèl e pwoli)
Demann ak òf èd
| Fonksyon | Soti nan mwens fòmèl rive nan pi fòmèl |
|---|---|
| mande moun ou ap pale avè l la yon bagay | Can you…? · Could you…? · Would you mind…? |
| mande yon bagay pou tèt ou | Can I…? · Could I…? · May I…? |
| ofri èd | Shall I…? · Would you like me to…? |
Konsèy : should / ought to
- You should see a doctor.
- You shouldn't work so late.
Should se mo òdinè a pou bay yon konsèy : pwòch, san mete presyon. Ought to vle di menm bagay la, men li parèt mwens souvan e li sonnen yon ti jan pi fòmèl. Yon konsèy ki pi ensistan : You'd better see a doctor. (li fè konprann ke sinon, ap gen konsekans) Kreyòl ou ta dwe (kondisyonèl dwe) koresponn ak should, pa ak must (ou dwe).
Obligasyon : must oswa have to
Se egzakteman distenksyon sa a ki pi brouye moun.
| Sans | Egzanp | |
|---|---|---|
| must | Pwòp otorite moun k ap pale a, oswa yon santiman fò | I must call my mother — I keep forgetting. |
| have to | Yon règ ekstèn oswa yon sikonstans | I have to wear a uniform at work. |
Nan pratik, have to pi souvan nan lang chak jou a. Sèvi ak must pou règ ou enpoze tèt ou, ak nan anons ekri : Passengers must not smoke.
Remake tou ke must pa gen fòm pase ni fòm lavni — se have to ki kouvri yo : I had to work late. · I'll have to ask.
Pèlen negasyon an
Isit la, de vèb sa yo separe nèt — e prèske tout moun twonpe yo :
- You mustn't park here. → sa entèdi.
- You don't have to park here. → sa pa obligatwa (ou ka fè l si ou vle).
Mustn't se yon entèdiksyon. Don't have to se absans obligasyon. Yo prèske opoze. Kreyòl la fè diferans lan ak pa dwe (entèdiksyon) ak pa oblije / pa bezwen (pa gen obligasyon) ; difikilte a se jwenn vèb angle a, e moun souvan di ❌ You don't must park here oswa ❌ You no must park here, paske nan kreyòl pa vini devan vèb la. Needn't konpòte l tankou don't have to : You needn't wait.
Posibilite : might / may / could
- It might rain later. (posib, san presizyon)
- She could be at home. (posib)
Nan nivo B1, twa a eksprime yon degre ensètitid ki trè pwòch.
Modal pou fè sipozisyon : degre sètitid ou
Menm mo yo ranpli yon dezyèm fonksyon — yo montre degre sètitid ou sou yon bagay k ap pase kounye a.
| Modal | Sètitid | Egzanp |
|---|---|---|
| must | prèske sèten wi | He must be tired — he's been up since five. |
| might / may / could | posib | She might be in a meeting. |
| can't | prèske sèten non | That can't be right — I checked it twice. |
Remake : kontrè must sipozisyon an se can't, pa mustn't.
Epi menm bagay la, men pou pase a
Ajoute have + patisip pou konstwi yon sipozisyon sou pase a :
- He must have missed the train.
- She might have forgotten.
- You can't have seen him — he's abroad.
- I should have asked first. (regrè pou yon bagay ki pase)
Yon sèl fòm, de fonksyon — must se swa yon obligasyon (you must wear a helmet), swa yon sipozisyon (he must be exhausted). Se sèlman kontèks la ki fè diferans : li sitiyasyon an, pa mo a.
De fonksyon yo nan menm konvèsasyon
A : Do I have to book in advance?
B : You don't have to, but you should — it can get busy.
A : It's Tuesday. It can't be that bad, surely?
B : You'd be surprised. They must have had a review somewhere.
Have to ak should — obligasyon ak konsèy ; can't ak must have — sipozisyon.
Mete sa ou fèk li a nan epreuve
Tès ki anba a pale de distenksyon ki vrèman bay erè — sitou mustn't ak don't have to.