Инглизча илк матнлар: овоз чиқариб ўқиймиз

Ўқиш қоидалари матнга қўлланмагунча фойдасиз. Қуйида уч қисқа матн берилган, уларда ўқилиши мураккаб биронта сўз йўқ: ҳаммаси олдинги мақолаларда таҳлил қилинган. Овоз чиқариб, секин ўқинг-да, ҳар бир матндан кейин таҳлил билан солиштириб туринг.

1-матн: ўзим ҳақимда

Hi! My name is Ben. I am ten. I live in a big city with my mum, my dad and my cat.

I go to school every day. My school is not far. I walk there with my friend Sam.

I like English and sport. I do not like maths.

Бу ерда нимага эътибор бериш керак

Сўз	Ўқилиши	Сабаби
name	[neɪm]	очиқ бўғин, талаффуз қилинмайдиган e
cat	[kæt]	ёпиқ бўғин
big, in, is	[bɪg] [ɪn] [ɪz]	ёпиқ бўғин, қисқа [ɪ]
city	[ˈsɪti]	i олдидаги c → [s]; охиридаги -y → [i]
school	[skuːl]	ch → [k], oo → [uː]
walk	[wɔːk]	l ўқилмайди
with	[wɪð]	ёрдамчи сўз → жарангли [ð]
like	[laɪk]	очиқ бўғин

live [lɪv] билан like [laɪk] жуфтига эътибор беринг: икки сўзда ҳам i ҳарфидан кейин битта ундош ва талаффуз қилинмайдиган e турибди — қоида бўйича бўғин очиқ, like шундай ўқилади ҳам. Лекин live — кўп учрайдиган истисно: ундаги i қисқа ўқилади. Қоида тез-тез ишлатиладиган сўзга зид келганда, сўз ғолиб келади.

2-матн: менинг оилам

This is my family. We are five: my mum, my dad, my sister, my brother and me.

My mum is a teacher. She works at my school. My dad is a doctor. He works in a big hospital.

My sister Kate is nine. She can sing and she likes music. My brother Tom is three. He can not read yet.

We have a small red car. On Sunday we go to the park.

Бу ерда нимага эътибор бериш керак

• this [ðɪs] билан three [θriː] — иккаласи ҳам th бирикмасидан бошланади, лекин товушлари турлича: ёрдамчи сўз жарангли, оддий сўз жарангсиз.
• teacher [ˈtiːtʃə] — ea → [iː], ch → [tʃ], урғусиз охири эса [ə] товушига айланган.
• works [wɜːks] — ундош олдидаги or [ɜː] беради, жарангсиз [k] товушидан кейинги -s эса [s] бўлиб ўқилади.
• likes [laɪks] — худди шу қўшимча, худди шу [s].
• sing [sɪŋ] — охирида ўзбекча «тонг»даги каби нг товуши, ҳеч қандай [g] йўқ.
• music [ˈmjuːzɪk] — очиқ бўғин [juː] беради, унлилар орасидаги s эса [z] бўлиб эшитилади.
• car [kɑː] билан park [pɑːk] — бўғиннинг учинчи тури, унли + r.

3-матн: менинг куним

I get up at seven. I wash my face and have breakfast. I like eggs and tea.

School starts at eight. We have five lessons. At one we have lunch.

After school I play football with my friends. Then I do my homework.

At nine I go to bed. I read a book and sleep.

Бу ерда нимага эътибор бериш керак

Сўз	Ўқилиши	Сабаби
get	[get]	истисно: e олдидаги g [g] бўлиб ўқилади
breakfast	[ˈbrekfəst]	кам учрайдиган ҳол: ea → [e]
eggs	[egz]	жарангли товушдан кейинги -s → [z]
tea, eat	[tiː] [iːt]	оддий ea → [iː]
lunch	[lʌntʃ]	ёпиқ бўғин, ch → [tʃ]
book	[bʊk]	k олдидаги oo → қисқа [ʊ]
sleep	[sliːp]	ee → [iː]
homework	[ˈhəʊmwɜːk]	икки ўзак, урғу биринчисида

Бу матнларни қандай ўқиш керак

1. Матнни кўз билан ўқиб чиқиб, шубҳа туғдирадиган сўзларни белгиланг.
2. Ҳар бирини бўғин тури бўйича таҳлил қилинг — ичингизда эмас, овоз чиқариб.
3. Матнни тўлиқ овоз чиқариб икки марта ўқинг.
4. Учинчи ўқишда бўғинлаб эмас, ибора билан ўқиб кўринг: I go to school — бу тўртта алоҳида сўз эмас, битта ибора.

Секин овоз чиқариб ўқиш — тез кўз билан ўқишдан фойдалироқ. Бу босқичда мақсад матнни тушуниш эмас — у барибир тушунарли, — ёзувни товуш билан боғлаш. Ўқиш жимгина бораётганда бу боғлиқлик пайдо бўлмайди: кўз сўзни яхлит танийди ва қоидадан ўтиб кетади. Овоз чиқариб ўқилган уч матн ичда ўқилган ўттизта матндан кўпроқ беради.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тестда — шу уч матндаги сўзлар ва улар ўқиладиган қоидалар.